Donderdag 27 augustus 2020 kreeg Marieke Lucas Rijneveld de prestigieuze Booker International Prize voor het boek: De avond is ongemak. Het is de eerste keer dat een Nederlander deze prijs wint. Het is zoals het boek als titel aangeeft, vaak een ongemakkelijk verhaal dat op een confronterende manier afrekent met de calvinistische collectieve verleden. Het bijzondere van dit boek is dat op een bijzondere manier associaties en beelden opgeroepen worden uit de volksziel van Nederland met haar wat ongemakkelijke verleden. De schrijver,- zo wil ze genoemd worden -,  is een vrouw die zegt zich evenveel man te voelen als vrouw.


Hier onder geef ik een korte samenvatting van het boek waar Jas de hoofdpersoon is: De avond is ongemak’ van Marieke Lucas Rijneveld het is een schrijnende verhaal van een gereformeerd boerengezin dat wordt getroffen door de dood van een kind. Door de ogen van Jas,  die zich ophoudt in het niemandsland tussen kindertijd en volwassenheid, zien we hoe de familieleden elk op hun eigen manier omgaan met het verlies. Vader en moeder zijn volledig verlamd door verdriet en zien niet hoe Jas en haar zusje Hanna en haar broer Obbe ondertussen langzaam ontsporen. Het is een verbluffend romandebuut dat is doortrokken van seksualiteit, geloof en de smerigheid van het bestaan. [Bron: Bol.com]                                                              
Wanneer ik een boek lees dat me raakt, ga ik altijd op zoek naar de biografie van de schrijver. Dit deed ik ook bij Marieke Lucas zij is geboren is op 20 april 1991. Twintig april, roept bij mij altijd een herinnering op aan mijn opa die een woedeaanval kreeg als zijn geboortedatum geassocieerd werd die van Adolf Hitler [20 april 1889]. Mijn opa had onderduikers in huis en heeft gedurende de oorlog nooit zijn verjaardag willen vieren, hij weigerde zelfs felicitaties in ontvangst te nemen, zo vertelde mijn vader ons.
Wat nu zo bijzonder is aan het boek, dat er regelmatig op een subtiele manier wordt gerefereerd aan Adolf Hitler. Zo stelt Jas de vraag aan haar zus wanneer ze gestrest is: waarom heeft  Hitler zelfmoord gepleegd? Haar zus weet het antwoord niet en zij zegt: omdat hij de gasrekening niet kon betalen en hoopt haar zo te ont-stressen. NB in de Engelse vertaling is deze passage weggelaten omdat het te confronterend zou zijn.
In haar verhaal dat de indruk kan geven van een biografie, beschrijft de schrijver enerzijds dat er onderduikers in de kelder van hun boerderij zitten die gevoed moeten worden, terwijl ze anderzijds in haar generatie leeft en bewondering heeft voor Dieuwertje Blok (die tevens het luisterboek van dit boek voorleest) en het ook over lego en ander dingen die bij haar generatie horen.

Ik maakte een dag-horoscoop van haar geboortedatum en probeerde met het de techniek van het leeftijdspunt door de horoscoop [Hubermethode] een geboortetijd er bij te vinden, naar aanleiding van haar biografie. Het meest waarschijnlijke vind ik een geboorte in de late avond. Haar Zon staat dan in de eerste graad van stier en de ascendant in het teken schorpioen. NB. Mocht de geboorte in de (vroege) morgen zijn dan staat de Zon in het teken ram, iets wat ik minder aannemelijk vind. Onder toon ik de horoscoop zonder huizen voor die dag maar wel met de Zon in stier, wat mij na het lezen van het boek het meest waarschijnlijk lijkt.

Wat sterk in het oog valt en wat de verklaring zou kunnen zijn voor deze onverwachte debuutroman is de conjunctie tussen Uranus conjunct Neptunus conjunct de maansknopen oppositie de Maan conjunct Cheiron oppositie/conjunct de maansknoopas. De buitenplaneet Neptunus is het archetype voor het christendom en Uranus die te maken heeft met het collectief onbewuste; deze maken. Dit gegeven maakt dat ze de geschiedenis van haar gereformeerde voorouders naar buiten brengt. Het is als het ware haar karmische opdracht om dit te doen. Het boek legt als het ware haar niet geheelde wond in de ziel bloot; deze wond hoeft ze niet opgelopen te hebben in dit leven maar kan ook in een recent vorig leven opgelopen zijn; dit omdat deze conjunctie ook conjunct de zuidelijke maansknoop staat. Omdat religie en het collectief onbewuste sterk met elkaar verbonden zijn, kan de schrijver dit schrijnende beeld met doorvoelde soms macabere humor neerzetten. Omdat deze oppositie-as ook nog een T-vierkant maakt met de retrograde Mercurius, en Mercurius vooral de planeet van de communicatieve overdracht is, kan ze dit beter verwoorden dan wie dan ook. NB. Mercurius loopt bovendien retrograde wat wil zeggen dat ze put uit ervaringen uit het verleden.
Dit beeld wordt nog versterkt doordat Jupiter in het teken leeuw, dat zijn visie graag wil presenteren en tevens de planeet van het filosofische inzicht is, deze staat in een met oppositie Saturnus. Saturnus in het teken waterman wordt gekleurd door Uranus en is tevens  de planeet van haar persoonlijke karma. Wanneer je haar geboortetijd zou kennen, dan zou je veel meer kunnen vertellen over haar drijfveren; wellicht heeft ze een incarnatie gehad gedurende WOII?
Zeker is dat ze de kern van de collectieve volksziel op een heel bijzondere manier heeft verwoord; het is dan ook bijzonder dat het zelfs in de Engelse taal overgebracht kan worden.

2 thoughts on “De avond is ongemak”

  1. Wat een indrukwekkende schrijfster met een grote eigenheid.

    De foto van het paard op de heide is schitterend. Wie is daar de fotograaf van?

  2. Dank je voor je voor je lieve reactie Willine! De foto is gemaakt door mijn zoon, op een van zijn avondtochten die hij in eenzaamheid aflegt!

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *