Dit afgelopen weekend las ik het boek van Dick Swaab uit ‘Wij zijn ons brein; van baarmoeder tot Alzheimer’. Een veelzeggende (onder)titel! Het was op zichzelf erg fijn om weer op herhalingsoefening te gaan in de neuronanatomie die ik ruim dertig jaar geleden leerde toen ik mijn opleiding volgde in de psychiatrie. Je merkt dan dat de wetenschap veel vooruitgang heeft geboekt in het wetenschappelijk benaderen van fysiologie van de hersenen. De schrijver intrigeert me overigens uitermate omdat hij veel tegenstrijdige informatie aanbiedt die mijn keus voor de spirituele weg in de psychiatrie alleen maar verstevigd heeft. Wanneer je Swaab leest dan weet je op de eerste bladzijde eigenlijk al dat hij een no-nonsense man is en absoluut niets moet hebben van de alternatieve benadering moet hebben. En tóch, en dat is het tegenstrijdige waar ik op doel, zendt hij ook nog een heel andere boodschap uit
Ikzelf heb een vermoeden dat Swaab een boogschutter zon, geboren op 17 december 1944, midden in de hongerwinter zoals hijzelf regelmatig noemt, een tweelingen ascendant heeft. In dat geval zou hij als persoonlijkheidsstraal: ‘Concrete wetenschappen hebben’. (A. Bailey) Het tweeling dierenriemteken is een heel bijzonder teken. Alice Bailey refereert daar heel vaak aan in haar boeken. Het bijzondere van het teken tweeling is dat mensen onder die invloed glashelder twee visies in een leven kunnen verenigen en er naar kunnen leven. Prins Bernhard was daar een (negatief)voorbeeld van. Dit gegeven van dualiteit herken ik ook in Swaab maar hij is zich hier nog niet bewust van of hij doet alsof.
Ik zal proberen uit te leggen hoe ik dit zie.
Voorop staat dat je tenen krullen als hij, (om een voorbeeld te noemen), Pim van Lommel wetenschappelijk genadeloos afmaakt. Dit gebeurt op wetenschappelijke materieel tastbare gronden, namelijk anatomisch/fysiologisch, natuurwetenschappelijk dus niets op aan te merken. Echter wat je mist is de derde dimensie die wordt bewust niet betrokken in het plaatje, waarschijnlijk omdat deze niet op dezelfde wetenschappelijke manier die hij hanteert in zijn onderzoek kan worden toegepast, maar ondertussen geeft hij ook heel andere signalen af. Zo bijvoorbeeld op blz. 24 schrijft hij onomwonden een uitleg over de gliacellen die de geest zouden zijn. Weliswaar zet hij wel aanhalingstekens om het woord geest, maar toch..! Hij zegt ook niet wie dat zegt, of, dat het zijn visie is. De aanhalingsteken moeten genoeg zijn. Het blijft zelfs na enige keren herlezen van de zin een wonderlijke uitspraak zomaar er tussendoor gegooid in een wetenschappelijk betoog. Immers de geest is toch niet een tastbaar uitgangspunt in de wetenschappelijke wereld? Echter direct na deze uitspraak laat hij dit gegeven ook weer los en gaat over tot de orde van de dag, dat wil zeggen: hij vervolgt zijn natuurwetenschappelijke denkwijze. Echter boven elk nieuw hoofdstuk staat minstens een uitspraak, gedachte, Bijbeltekst of filosofische tekst waar je minstens een hoofdstuk over vol zou kunnen schrijven. Je verwacht dan een spiritueel betoog maar niets is minder waar, er volgt een glashelder wetenschappelijke uiteenzetting en op de koptekst wordt niet meer ingegaan. In exactheid qua inhoud, voor zover ik er verstand van heb, niets op aan te merken maar zet je ondertussen toch stevig op het verkeerde been.
En daar zit je dan met een enorm dubbel gevoel, de vraag die naar boven komt is: is de man wel zo areligieus en niet spiritueel als hij zichzelf wil doen voorkomen?! Dit zou een ‘tweelingdilemma’ kunnen zijn.
Wat ik mis in het boek is, dat Swaab niets heeft van het jongetje uit de anekdote die mijn vader mij vertelde. Swaab kan als wetenschapper toch onvoldoende het ‘Waarom, daarom dan, vader?’ toelaten, [Zie hiervoor mijn vorige artikel] dit is kennelijk (nog) te bedreigend voor hem?! Wanneer je ook als ondertitel geeft ‘van baarmoeder tot Alzheimer’, getuigt dit niet van een optimistische kijk en prognose op het brein. In wezen spreekt hier alleen maar angst uit; het wordt alleen maar slechter niet beter door het gebruik van het brein. In mijn visie hoeft het brein namelijk niet te eindigen in Alzheimer, dit is het doemscenario van een (angstige) wetenschapper. Ook deze ziekte overkomt je niet zomaar, sterker nog, ik denk dat je kunt anticiperen om het niet te krijgen door een actieve bewustzijnsweg te gaan. In mijn laatste boek heb ik geprobeerd dit te beschrijven aan de hand van de biografie van Prins Bernhard en afgeleid daarvan Koningin Juliana die deze ziekte heeft gekregen. Ik denk, dat wanneer je vaker jezelf durft toe te staan het: ‘waarom, daarom dan!’ dat het brein voldoende voeding krijgt om gezond te blijven. Swaab helpt met zijn boek om een eerste aanzet te geven. Zijn boek toont de anatomische en fysiologische werking aan van het brein, dat wat zichtbaar is. De andere helft, de ongeziene kant van het brein, moeten we zelf ontdekken. Gelukkig hebben we daar Swaab niet voor nodig, want die andere helft is een unieke weg die ieder afzonderlijk met zijn bewustzijn gaat.
