Wilma ter Mull

Een paar dagen nadat duizenden mensen, voornamelijk jongeren de grens van Marokko naar Ceuta over gingen, oogt het Spaanse stukje land aan de Noord-Afrikaanse kust alsof er niets gebeurd is maar in wezen vindt er een bijzondere herhaling plaats vanuit de collectief geheugen. Zo las ik in de NRC.

Wie de geschiedenis niet uitsluitend als een opeenvolging van gebeurtenissen beschouwt, maar als een collectief bewustzijnsproces, kan soms opmerkelijke spiegelingen ontdekken. Neem Spanje. Vanaf het einde van de vijftiende eeuw trok het land de wereld in, overschreed grenzen en vestigde zich op grote schaal in gebieden die oorspronkelijk door andere volken werden bewoond. Vooral Midden- en Zuid-Amerika kwamen eeuwenlang onder Spaanse invloed te staan.

Wanneer we vervolgens naar Ceuta kijken, het kleine stukje Spaans grondgebied aan de Noord-Afrikaanse kust, lijkt die beweging zich op een merkwaardige manier om te keren. Waar Spanje ooit naar buiten trok en de grenzen van andere werelden overschreed, bewegen mensen vanuit Afrika nu juist in de richting van Spanje en daarmee Europa. De EU maakt zich dan ook grote zorgen

Natuurlijk zijn beide gebeurtenissen historisch niet één op één met elkaar te vergelijken. De omstandigheden, machtsverhoudingen en motieven zijn totaal verschillend. Toch kan er op het niveau van de collectieve geschiedenis eenzelfde thema zichtbaar worden, maar dan vanuit de tegenovergestelde richting. Alsof een beweging die eeuwen geleden van Europa naar andere werelddelen liep, nu in spiegelbeeld terugkeert.

Misschien werkt collectieve geschiedenis wel vaker op deze manier. Niet doordat gebeurtenissen zich letterlijk herhalen, maar doordat een oud thema in een nieuwe gedaante opnieuw verschijnt en ons dwingt het vanuit de andere kant te bekijken. De geschiedenis herhaalt zich niet, wordt vaak gezegd, zij rijmt. Ik zou daaraan willen toevoegen: soms rijmt zij in spiegelbeeld.

Kijken we nu naar de recente landshoroscoop van Spanje dan zien we dit Bron:

Je ziet hierin actueel iets opmerkelijks. De ascendant staat in de vierde graad van Waterman, vrijwel op dezelfde plaats waar Pluto zich momenteel aan de hemel bevindt. In mijn benadering staat Pluto voor het hogere bewustzijn van de wil. Je zou daarom kunnen zeggen dat Spanje op dit moment de mogelijkheid krijgt om iets in het collectief onbewuste van het land te helen.

Dat wordt nog versterkt door een bijzondere constellatie aan de hemel: Uranus, Neptunus en Pluto vormen samen een kleine driehoek, waarbij Uranus een sextiel maakt met Neptunus – de planeet die ik onder andere verbind met het ervaren van leed – en met Pluto. Symbolisch zou je dit kunnen lezen als een mogelijkheid om collectieve pijn uit het verleden niet alleen opnieuw onder ogen te zien, maar haar door een bewust en spiritueel ingezette wil ook te transformeren.

Mooi vind ik dat NRC, doorgaans een vrij nuchtere en genuanceerde krant, de afgelopen dagen juist die menselijke kant van de gebeurtenissen rond Ceuta zichtbaar maakt. De krant beschrijft hoe Marokkaanse jongeren in aanraking komen met de Europese cultuur en daar hoop uit putten op mogelijkheden die zij in Marokko veel minder ervaren. Veel jongeren willen de wereld zien, ergens studeren, ervaringen opdoen en misschien daarna weer terugkeren naar hun geboorteland.

Voor Europeanen en Amerikanen is zo’n bewegingsvrijheid bijna vanzelfsprekend geworden. Voor veel Afrikanen en Arabieren is dat allerminst het geval. De grens bij Ceuta maakt daardoor iets zichtbaar wat veel verder gaat dan migratie alleen: zij markeert ook het verschil tussen mensen die vrijwel vanzelfsprekend de wereld kunnen bereizen en mensen voor wie diezelfde wereld grotendeels gesloten blijft. Zoals NRC het treffend samenvat: de grens van Ceuta herinnert ons eraan dat het recht om vrij te reizen wereldwijd nog altijd zeer ongelijk verdeeld is.