Afgelopen weekend was menigeen geschokt door de grote verkiezingswinst van de AfD. De partij behaalde maar liefst 43,8 procent van de stemmen, 23,1 procentpunt meer dan vijf jaar geleden: de beste uitslag van de partij bij een landelijke of deelstaatverkiezing ooit.
Deze overwinning roept angst op. Dat is begrijpelijk, maar misschien ook beter te plaatsen wanneer we haar bekijken tegen de achtergrond van de geschiedenis van Duitsland. Ik haal daarom nog maar eens de filosoof George Santayana (1863–1952) aan, aan wie de bekende gedachte wordt toegeschreven: Wie zijn geschiedenis niet kent, is gedoemd haar te herhalen.
Die gedachte geldt wat mij betreft niet alleen voor Duitsland, maar voor de gehele geopolitieke ontwikkeling van onze tijd. De westerse wereld is sterk neoliberaal en economisch gericht geraakt. We hebben het materieel gezien goed en zijn eraan gewend geraakt steeds meer te willen. Tegelijkertijd hebben we de aarde, haar natuur en haar grondstoffen zwaar belast. In die voortdurende gerichtheid op vooruitgang en groei verdwijnt onze voorgeschiedenis gemakkelijk naar de achtergrond.
Ook in Duitsland speelt dit. Toen Angela Merkel bondskanselier was en tijdens de vluchtelingencrisis haar beroemde woorden „Wir schaffen das” uitsprak, leek het er even op dat Duitsland zich opnieuw bewust werd van een historische verantwoordelijkheid. Je zou kunnen zeggen dat zij aanvoelde dat het Duitse verleden ook een morele opdracht voor het heden met zich meebracht. Daar hoor je tegenwoordig veel minder over. Iets vergelijkbaars zie je naar mijn idee in Nederland, waar de verrechtsing van het politieke klimaat soms los lijkt te staan van de bewustwording rond ons koloniale en slavernijverleden.
Hieronder toon ik de horoscoop van het moment waarop de Bondsrepubliek Duitsland (West-Duitsland) na de Tweede Wereldoorlog officieel werd opgericht.
Wat in deze horoscoop opvalt, is dat het Leeftijdspunt recent een conjunctie heeft gemaakt met de zuidelijke maansknoop. Binnen de astrologische symboliek kun je dit lezen als een confrontatie van de collectieve volksziel met haar onbewuste verleden. De noordelijke maansknoop in het zevende huis wijst dan juist op de opdracht om de blik naar de ander te richten en nieuwe vormen van samenwerking en sociale verbondenheid te ontwikkelen.
Maar onbewuste historische processen worden gemakkelijk over het hoofd gezien. Wat niet bewust wordt verwerkt, kan immers in een andere gedaante opnieuw naar boven komen. Vanuit die gedachte zie ik de verkiezingsuitslag van afgelopen weekend niet alleen als een politieke verschuiving, maar ook als een signaal dat een deel van het Duitse verleden opnieuw om bewustwording vraagt.
Toch denk ik dat uiteindelijk de spreekwoordelijke wal het schip zal keren. Astrologisch is het interessant dat zich momenteel een kleine talentendriehoek [Hubermethode] aan de hemel vormt tussen Uranus, Neptunus en Pluto. Deze drie bovenbewuste planeten maken verschillende verbindingen met de naoorlogse Duitse horoscoop. Bovendien staat Saturnus momenteel vrijwel exact op de plaats waar in deze horoscoop de Maan op 13 graden Ram staat, die op haar beurt een oppositie met Neptunus maakt.
Symbolisch kun je hierin een spanning zien tussen gevoel, geschiedenis en collectieve idealen. Saturnus verwijst immers niet alleen naar begrenzing en verantwoordelijkheid, maar ook naar het verleden en naar datgene waarmee een samenleving uiteindelijk rekenschap moet afleggen. Vanuit deze astrologische invalshoek zou je kunnen zeggen dat de huidige verrechtsing mede zichtbaar maakt hoe moeilijk het is om werkelijk te doorvoelen wat de eigen geschiedenis van een samenleving betekent.
Aandacht voor de geschiedenis leert ons dat bepaalde patronen zich kunnen herhalen, maar nooit precies op dezelfde manier. De omstandigheden veranderen en ook het menselijk bewustzijn ontwikkelt zich verder. Misschien ligt juist daarin de hoop: geschiedenis hoeft zich niet noodlottig te herhalen wanneer we bereid zijn haar werkelijk onder ogen te zien.
Er is daarom vooral werk aan de winkel voor degenen die de geschiedenis niet alleen kennen, maar ook proberen haar essentie te begrijpen.
