Wilma ter Mull

Afgelopen zondag vond in Amsterdam om 13.00 uur een grote protestdemonstratie plaats tegen het geweld in Gaza. Duizenden mensen, gekleed in het rood, namen hieraan deel, onder wie Job Cohen en Jozias van Aartsen. Rob Jetten, die bij een eerdere demonstratie prominent aanwezig was, deed deze keer niet mee.

De situatie in Gaza blijft bijzonder zorgwekkend, zoals regelmatig uit de berichtgeving in de media blijkt. Het protest is daarom begrijpelijk en terecht, niet in de laatste plaats omdat het hier gaat om de verschrikkelijke gevolgen van oorlog. Albert Einstein, die van oorsprong een overtuigd pacifist was, beschouwde het nationalisme als een kinderziekte van de mensheid, als de mazelen waaraan de mensheid lijdt.

De laatste tijd heb ik me verdiept in de joodse religieuze traditie, omdat ik beter wil begrijpen welke historische en religieuze overtuigingen een rol spelen in de huidige situatie in Israël. Wat mij daarbij verwonderde, is hoe sterk gebeurtenissen van duizenden jaren geleden nog altijd gevierd worden.
Een voorbeeld hiervan is de uittocht uit Egypte, die verbonden is met het joodse Pesachfeest. Tijdens dit feest herdenken joden de bevrijding van het volk Israël uit de slavernij in Egypte, onder leiding van Mozes. Deze geschiedenis wordt beschreven in het Bijbelboek Exodus, met name in de hoofdstukken 12–14. Ook aan andere belangrijke gebeurtenissen uit de joodse geschiedenis zijn religieuze feestdagen en rituelen verbonden.
Op zichzelf is het bewaren van tradities waardevol. Zij verbinden de mens met zijn geschiedenis en geven een gevoel van continuïteit. Maar wanneer een traditie niet meer kritisch onderzocht mag worden en koste wat het kost in stand moet blijven, ontstaat het gevaar dat zij verandert in een dogma. Wat oorspronkelijk bedoeld was om het bewustzijn levend te houden, kan dan juist een belemmering worden voor verdere bewustwording.

De astrologische betekenis van het dogma
Wanneer we vanuit de astrologie naar dogma’s kijken, komen we bij de planeet Saturnus. Saturnus vertegenwoordigt onder andere de traditie, het verleden, de gevestigde orde en de wetten waaraan de mens zich gebonden voelt.
In de horoscoop van Israël (15 mei 1948, 16.00 uur, Tel Aviv; bron: Astro.com) staat Saturnus conjunct Pluto. Pluto wordt verbonden met het hogere bewustzijn van de wil [Hubermethode]. Beide planeten bevinden zich in het tiende huis, dat onder andere betrekking heeft op het landsbestuur. Daarnaast is er een verbinding met Priapus en een oppositie met de Zwarte Maan. De betekenis die ik aan Priapus geef, is dat een bepaalde energie maar blijft doorgaan, juist om de confrontatie met een diepere, onbewuste pijn te vermijden. Vanuit deze astrologische samenhang ontstaat voor mij het beeld van een collectief verleden dat zo sterk doorwerkt, dat het zich als een dogma in de tijd kan voortzetten.
Wanneer mensen of volkeren zich vastzetten in dogma’s, kan vanuit het collectief onbewuste de neiging ontstaan om oude patronen eindeloos te herhalen. De geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust laat zien hoe verschrikkelijk de gevolgen kunnen zijn wanneer een ideologie iedere vorm van menselijkheid en kritisch denken verdringt.
Maar ook het slachtoffer-daderpatroon verdient aandacht. Wanneer het geleden onrecht uit het verleden niet werkelijk wordt verwerkt, bestaat het gevaar dat angst, pijn en de behoefte aan bescherming omslaan in nieuwe vormen van onderdrukking. Daarmee wil ik het historische leed niet relativeren, maar juist duidelijk maken hoe noodzakelijk het is dat de mens zich bewust wordt van de krachten die vanuit het verleden in hem werkzaam blijven.
Zolang deze patronen niet worden herkend, blijft de geschiedenis zich in nieuwe vormen herhalen. Zo kan ook oorlog steeds opnieuw ontstaan.

De horoscoop van de protestdemonstratie

Wanneer we vervolgens naar de horoscoop van de protestdemonstratie kijken, valt op dat de ascendant in het teken Steenbok staat, waarover Saturnus heerst. De ascendant beschouw ik als de diepe innerlijke motivatie van waaruit een gebeurtenis ontstaat.
Saturnus bevindt zich nog net in het tweede huis, dat van oudsher verbonden is met het teken Stier. Een saillant detail is dat binnen bepaalde astrologische tradities ook het jodendom met het teken Stier wordt verbonden.
Er valt veel meer over deze horoscoop te vertellen, maar wat mij vooral treft, is dat ook voor de goedbedoelende demonstranten het gevaar van dogmatisch denken op de loer ligt. Want zodra mensen zich verenigen rondom een overtuiging, kan ongemerkt de neiging ontstaan om uitsluitend nog vanuit die gezamenlijke overtuiging naar de werkelijkheid te kijken. Dat geldt niet alleen voor religieuze of politieke groeperingen, maar voor ons allemaal.

De opgave van het Watermantijdperk
Daarmee kom ik bij de kern van mijn verhaal. Willen we werkelijk tot een andere samenleving komen, dan zullen we ons moeten bevrijden van dogma’s. Het verwarrende is namelijk dat iedere beweging die zich tegen een bestaande overtuiging verzet, op haar beurt weer een nieuw dogma kan ontwikkelen.
Juist daarom ligt hier een belangrijke opgave voor onze tijd: dat we ons eigen denken, voelen en willen kritisch leren onderzoeken. Niet alleen het denken moet zich kunnen bevrijden van vaststaande overtuigingen, ook het voelen moet zich bewust worden van oude pijn en vooroordelen, terwijl het willen moet leren handelen vanuit een eigen, innerlijk verworven verantwoordelijkheid.
Pas wanneer deze drie delen van de ziel met elkaar in verbinding komen, ontstaat de mogelijkheid om werkelijk zelfstandig te oordelen, zonder ons voortdurend te laten leiden door de overtuigingen van de groep waartoe we behoren.
In het nieuwe Watermantijdperk krijgt deze ontwikkeling naar mijn overtuiging een bijzondere betekenis. Het verleden, dat vooral door Saturnus wordt vertegenwoordigd, kan ons wijsheid schenken, maar kan evengoed veranderen in een dogma wanneer we er geen nieuwe inzichten aan durven toevoegen.
Niet voor niets wordt het teken Waterman in de astrologie verbonden met zowel Saturnus als Uranus. Saturnus vertegenwoordigt de continuïteit van het verleden, terwijl Uranus de mogelijkheid biedt om bestaande patronen te doorbreken en tot een nieuw bewustzijn te komen.
Misschien ligt daarin wel de diepere betekenis van de rode lijn: niet alleen een grens trekken tegenover het onrecht dat buiten ons plaatsvindt, maar ook leren herkennen waar ons eigen denken, voelen en willen gevangen blijven in overtuigingen die ons verhinderen de ander werkelijk te begrijpen.