Wilma ter Mull

Afgelopen weekend was het weer zover: de klok werd een uur teruggezet. Aanvankelijk dacht ik dat dit pas volgend weekend zou gebeuren, maar aangezien 1 november dit jaar op een zondag valt, vond de overgang naar de wintertijd al een week eerder plaats. In NRC stond dat weekend een interessant artikel met de titel: ‘Wintertijd’ klinkt ongezelliger, maar past het beste bij de biologische klok.

In hetzelfde artikel werd aandacht besteed aan de discussie over het al dan niet afschaffen van de jaarlijkse tijdswisseling. Een van de belangrijkste argumenten daarvoor is dat de zomertijd minder goed aansluit bij onze biologische klok en daardoor nadelige gevolgen kan hebben voor onze gezondheid. Wat mij hierin bijzonder treft, is dat er langzamerhand meer bewustzijn lijkt te ontstaan over de invloed die onze maatschappelijke tijdsindeling heeft op het natuurlijke ritme van de mens.
Dat werd maandagochtend nog eens onderstreept door een bericht in de Volkskrant over de toenemende drukte op de Nederlandse snelwegen na het ingaan van de wintertijd. Volgens het artikel neemt het aantal files in de ochtend- en avondspits met bijna 25 procent toe door een samenloop van omstandigheden, waaronder slechter weer, duisternis en meer verkeersongelukken.
Op het eerste gezicht lijkt dit een argument tegen de wintertijd. Toch roept het een andere vraag op. Wat betekent het eigenlijk voor de mens wanneer hij gedurende meer dan een halfjaar leeft volgens een tijdsindeling die een uur vooruitloopt op de natuurlijke zonnetijd?
Bekeken vanuit de Astrologie betekent dit dat wij gedurende een groot deel van het jaar niet volledig in overeenstemming leven met wat ik onze kosmische of biografische klok noem.

De kosmische klok
Astrologiebeoefenaars die dit artikel lezen, zullen ongetwijfeld begrijpen wat ik hiermee bedoel.
In de astrologie heeft de ascendant een bijzondere betekenis. Door de draaiing van de aarde doorloopt de ascendant in ongeveer vierentwintig uur de gehele dierenriem. Daarbij nemen de tekens Vissen en Ram symbolisch een bijzondere plaats in, omdat zij de overgang vertegenwoordigen van het einde van een cyclus naar een nieuw begin.
Deze overgang kunnen we vergelijken met het moment waarop de nacht plaatsmaakt voor de dag. De nacht staat in symbolische zin voor het onbewuste, terwijl de zonsopgang het ontwaken van het bewustzijn vertegenwoordigt.
Door de invoering van de zomertijd hebben wij onze maatschappelijke klok een uur vooruitgezet ten opzichte van de natuurlijke tijd. Daardoor beginnen veel mensen hun dagelijkse activiteiten terwijl het buiten nog donker is en de natuur zich als het ware nog in de nacht bevindt.
Vanuit astrologisch perspectief is dat een interessante gedachte. Want wat gebeurt er wanneer wij voortdurend proberen iets eerder te laten plaatsvinden dan het natuurlijke ritme aangeeft?
De mens is immers niet alleen een denkend en handelend wezen, maar ook een wezen dat deel uitmaakt van de grotere ritmische processen van de natuur en de kosmos.

Tijd en bewustzijn
Ook in de menselijke biografie herkennen we deze ritmische afwisseling tussen licht en donker, tussen bewust en onbewust.
Er zijn perioden waarin het leven zich vooral innerlijk ontwikkelt, zonder dat wij precies begrijpen wat er gaande is. Pas later wordt zichtbaar welke betekenis bepaalde ervaringen hebben gehad. Wat eerst onbewust aanwezig was, kan zich geleidelijk tot een nieuw inzicht ontwikkelen.
Het bewustzijn ontwikkelt zich immers niet uitsluitend door steeds sneller te denken of te handelen, maar ook door ervaringen de tijd te geven om innerlijk verwerkt te worden. Misschien is dat wel iets wat onze moderne samenleving steeds meer uit het oog dreigt te verliezen.
Wij zijn zo gewend geraakt aan het organiseren en beheersen van de tijd dat wij nauwelijks nog stilstaan bij de vraag of ons innerlijke ritme daarmee in overeenstemming is.
Juist vanuit de biografische astrologie is dit een belangrijk gegeven. Ieder mens heeft zijn eigen ontwikkelingsritme. Bepaalde ervaringen kunnen niet worden afgedwongen of versneld, omdat zij verbonden zijn met een innerlijk proces van bewustwording.
Wie voortdurend vooruit wil lopen op zijn eigen ontwikkeling, loopt het risico voorbij te gaan aan wat zich eerst nog in het onbewuste moet voltrekken.

Terug naar de natuurlijke tijd
De discussie over het afschaffen van de zomer- en wintertijd gaat daarom naar mijn idee over veel meer dan het tweemaal per jaar verzetten van de klok.
Zij raakt aan onze verhouding tot de natuur en uiteindelijk ook aan de ontwikkeling van ons bewustzijn.
Want hoe meer wij de buitenwereld naar onze hand proberen te zetten, hoe belangrijker het wordt om te begrijpen wat zich in ons innerlijk afspeelt.
Misschien moeten wij ons daarom niet uitsluitend afvragen hoeveel tijd wij kunnen winnen, maar vooral hoe wij de tijd die ons gegeven is bewuster kunnen beleven.

De natuurlijke tijd laat zich immers niet versnellen of vertragen door menselijke besluiten. Alleen onze verhouding tot die tijd kan veranderen.
Het zou daarom een belangrijke stap in onze bewustzijnsontwikkeling kunnen zijn wanneer wij opnieuw leren luisteren naar de natuurlijke klok, in plaats van deze voortdurend aan onze maatschappelijke behoeften aan te passen. Het is dan ook te hopen dat wij eindelijk ophouden met het tweemaal per jaar verzetten van de klok.
Of het er werkelijk van komt? Ik ben benieuwd!