Wilma ter Mull

Vroeger toen ik klein was speelden we op zaterdagavond het spel Zwarte Piet. Het was de bedoeling dat je kaarten bij elkaar trok en dan probeerde zoveel mogelijk kwartetten bij elkaar te krijgen.  Echter er was één kaart extra waar Zwarte Piet op afgebeeld stond. Degene die met de Zwarte Piet als enige kaart overhield had verloren; aldus het spel. Het accent lag daardoor meer op de enige echte verliezer dan op de winnaar..! Ik weet wel dat ik als kind een zekere schrik had als ik die kaart bij de start kreeg. Wat deed ik in mijn onschuld :-), ik stak de Zwarte Piet enige millimeters boven de andere kaart  uit waardoor ik onbewust de medespeler wilde verleiden om die kaart te trekken. Deze tactiek werkte na enige keren niet meer dus liet ik de kaart enige millimeters zakken zodat er de negatieve aandacht op kwam te liggen.

Een soort gelijk symbool zien we heden ten dage in de discussie over Zwarte Pieten.  Gisteren, woensdag 12 november 14,  in het programma Arena  ging he weer over de gekwetste getinte medemens en de groepering die zijn traditie niet kwijt wil. En wederom werd het debat weer fel en venijnig gevoerd. In mijn nieuwe boek Het collectief geheugen deel 1 ga ik uitgebreid in op deze discussie, hoe deze zo heeft kunnen ontstaan. Onze buurlanden lachen zich namelijk te pletter over onze venijnige discussie; een bewijs dat er iets in ons Nederlands collectief geheugen over het hoofd wordt gezien.

Terug naar mijn beeld van het spelletje Zwarte Pieten. Ik herinner me ook dat in het taalgebruik van Nederland, een officiële gezegde is dat iemand de Zwarte Piet krijgt toegeschoven. Hiermee wordt bedoeld dat Zwarte Piet de bundeling van de fout is. Dit is kennelijk soms nodig om één en ander overzichtelijk te maken en vooral om het niet gewenste te bundelen in één enkel beeld. De zwartheid van de Piet is de afwezigheid van bewustzijn voor de juiste weg.

Zoals ik als kind op alle manieren mijn best deed om van Zwarte Piet af te komen zo wordt hij kennelijk door Nederland gekoesterd in zijn geisoleerde beeld van Zwarte Piet. De vraag is waarom? Nu heel eenvoudig, als je hem bundelt in één beeld dan kun je verder met het 'kwartetten' of te wel, met je leven. Dit gebeurt elke 5 december in Nederland, symbolisch; goed Sint en kwaad leven vreedzaam naast elkaar. Ook het joodse volk uit het oude testament had zo'n soort symbool; daar was het een zondebok die de woestijn in werd gestuurd. Alle zonden van het joodse volk werden op deze bok geladen en dientengevolge kon het volk door het wegzenden van de bok overgaan tot de orde van de dag. Een ander overeenkomstig beeld zit in Doornroosje. Bij het doopfeest van Doornroosje worden twaalf feeën uitgenodigd om de zegen uit te spreken voor het pasgeboren koningskind. Eén fee wordt vergeten en niet uitgenodigd, deze dertiende  fee was hierover zo vertoornd dat zij een vloek over Doornroosje uitspreekt. We zien hier de traditie van het kwaad dat uitbesteed wordt aan één enkel figuur. Op zichzelf is dat een goede zaak want hierdoor kunnen de anderen verder met het leven.

Waardoor breekt nu de pleuris uit in deze discussie en worden zelfs doodsbedreigingen in de discussie betrokken? Het is te vergelijken met wat ik als kind deed, namelijk te veel accent leggen op dat deze Zwarte Piet beslist niet bij jou thuishoort. Wel stond in diezelfde tijd bij mij als kind boven aan mijn wensenlijstje voor Sinterklaas, een negerpopje omdat deze liever was dan een witte pop!  Maar dat terzijde.
Er ontstaat boosheid als je met Zwarte Piet blijft zitten en je kwartet (lees: zekerheid want dat beeld hoort kabbalistisch gezien bij de vier, het kwartet)  op moet geven.

Hoe kun je nu deze interessante maar nutteloze discussie tot kalmte brengen? Door Zwarte Piet 'licht' te maken. Dit doe je onder andere door je verleden die tot onze hedendaagse welvaart heeft geleid, zo objectief mogelijk te benoemen en daar hoort ook het slavernij verleden bij. We zouden symbolisch kunnen buigen en danken voor de getinte slaven die ons land groot hebben gemaakt. Dit doe je niet door Zwarte Piet in de ban te doen maar door je houding te veranderen naar de buitenlandse mens die ons geholpen heeft aan onze welvaart. Een kans ligt bijvoorbeeld levensgroot voor onze voeten met al die vluchtelingen die naar het westen toestromen. Ook hier dreigt het Zwarte pieten weer te beginnen.  Je 'verlicht'  het door bewustzijn te krijgen voor het echte symbool van Zwarte Piet, de geschiedenis van het kwaad te erkennen en het vervolgens anders te doen.

In mijn nieuwe driedelige serie Het collectief geheugen probeer ik zoveel mogelijk verdrongen zaken die ons heden ten dage hinderen: de MH17, Ebola, IS, de verharding in de zorg en nog vele andere zaken die ons bezighouden in een ander daglicht te plaatsen zodat we een nieuw bewustzijn gaan ontwikkelen voor zaken die ons elke dag toevallen.