Wilma ter Mull

Op 30 april 2023 was Willem Alexander tien jaar koning. Het waren tien bewogen jaren: de dood van zijn broer in 2013, de MH17-ramp, maar ook de Corona-epidemie had de nodige impact op hem en natuurlijk de oorlog in Oekraïne. En nu is zijn populariteit ook nog sterk gedaald; men wijt het aan het moment dat hij in coronatijd tóch naar Griekenland met vakantie ging; maar is dit wel de échte reden?

De oorzaak zit hem niet zo zeer in zijn gedrag, maar meer in dat er in het collectief geheugen van Nederland iets blokkeert; in de komende nieuwsbrieven zal ik proberen uit te leggen hoe ik dit zie. De wisselwerking tussen Willem Alexander en het collectief geheugen (geschreven geschiedenis) van Nederland is niet optimaal. Persoonlijk ben ik wat verwonderd geweest over de reactie van de Nederlanders die over het koningspaar heen vielen omdat ze in coronatijd naar hun tweede huis in Griekenland gingen. Ik dacht destijds: waar maakt iedereen zich druk over? Wordt nu alle Nederlanders met een tweede huis in het buitenland verboden om daar naartoe te gaan?! Maar wellicht is het meer de onbewuste boosheid tegen rijke mensen.
Zelf ben ik niet zo koningsgezind. Niet omdat ik ze niet aardig vind, ook niet omdat het veel geld kost. Mijn hoofdbezwaar is dat deze mensen niet in de echte realiteit van het leven kunnen staan omdat de Nederlander een icoon nodig wil. Om een heel oneerbiedige vergelijking te maken: het doet me denken aan de dierentuin, of het circus, waar we de laatste tijd ook meer afstand van nemen, gewoon omdat het dieronwaardig is. Een soort gelijke vraag komt bij mij naar boven bij het koningshuis: mag je dit deze mensen aandoen in ruil voor status en geld? Denk bijvoorbeeld aan Amalia die in de kracht van haar leven in een soort isolement moet leven omdat ze ernstig bedreigd wordt.

Wel vind ik het fenomeen Koningshuis interessant omdat het veel vertelt over de collectieve volksziel van Nederland en zijn geschiedenis, maar ook van het familiecollectief; immers van geen familie is zoveel openbaar bekend als van de Oranjes door de tijd heen. Zo hebben we al meer dan tweehonderd jaar een koningschap. En de Oranjes waar ons koningshuis afkomstig uit is, dateert vanaf Willem van Oranje [1533 – 1584]. Willem van Oranje werd vermoord in 1884, precies driehonderd jaar later kwam er in 1884 een einde aan de mannelijke opvolging van het koningschap. De enig nog overgebleven kroonprins, zoon van Koning Willem III, Willem Alexander, overleed aan de gevolgen van tyfus en de nog geen vierjarige Wilhelmina, dochter van de koning en zijn tweede vrouw Emma van Waldeck Pyrmond, werd kroonprinses. Tot 2013 werd daarna het koningschap ingevuld door vrouwen. Aan Willem Alexander valt de moeilijke taak te beurt om opnieuw het mannelijke koningschap neer te zetten, maar dan met het bewustzijn van de 21^ste eeuw. En eerlijk gezegd vind ik dat hij het ondanks dade cijfers dalen, het best aardig doet. Waarom dan opeens die dalende populariteit?

Een van de redenen is dat ons koningshuis bekeken vanuit het collectieve geheugen sterk verbonden is met Rusland en dat Rusland op dit moment verre van populair is. Anna Paulowna – de echtgenoot van Koning Willem II – heeft een zeer sterke invloed gehad op hem in die tijd en er is toen veel misgegaan in de objectieve geschiedschrijving. Wanneer zoiets gebeurt, duikt de variant  van het probleem later in de geschiedenis weer op, maar dan wel in een variant. Het lastige van een variant is dat het minder snel herkend wordt door de omgeving en de betreffende.

Een ander punt is dat de eerste drie koningen van Nederland niet uitblonken in kundigheid en de switch naar de gewone burger maar moeilijk konden maken. Veel van die geschiedenis is onderbelicht gebleven. Omdat onder meer koningin Wilhelmina veel belangrijke informatie uit het verleden van haar vader (Koning Willem III) heeft vernietigd, is het moeilijk om een goed beeld te krijgen. Iets wat ook al gebeurde in de tijd van koning Willem II. Het boek Koningsmoord op het Loo  van Frans Peters [oud-journalist van het Parool] gaat hier onder meer over. En als je als koning collectief onbewust aansluit bij een niet heldere geschiedenis, dan projecteert het volk al snel dit onbewuste ongenoegen op hem. Het lastige is dat dit geheel onbewust gebeurt. Het  gebeurt juist nu omdat hij na ruim honderd jaar weer aansluit in de mannelijke lijn; oude frustratie wordt als het ware op hem geprojecteerd.

Aankondiging nieuw essay:

De vier windrichtingen: Onze wortels in het persoonlijk en collectief onbewuste

Dit essay gaat over waar je op de wereld geboren wordt en wat voor een invloed dat heeft op je persoonlijkheid. Hierdoor probeer ik inzicht te geven hoe je op een bepaalde manier gebonden bent aan een streek, een land waarin je leeft en je levensverhaal wilt neerzetten. Het is niet allemaal stom toeval waar je geboren wordt. Ik probeer dit aan de hand van bepaalde, niet bekende feiten uit de geschiedenissen van Nederland aan te tonen. Collectief onbewuste en persoonlijk onbewuste zich uitdrukkend in persoonlijke biografieën, mengen zich op subtiele manier met elkaar. Dit ingewikkelde, maar buitengewoon interessante fenomeen probeer ik duidelijk te maken aan de hand van de geschiedenis van ons koningshuis. Op een bepaalde manier sluit dit essay dan ook aan bij het tienjarige koningschap van onze koning.