Door de jaren heen ben ik me steeds meer gaan verdiepen in wat bewustzijn nu precies is. Wat is onbewust en wat is bewust en waarom komen opeens herinneringen naar boven en waarom hebben beginnende dementerende mensen een slecht paraat geheugen en weten ze nog wel veel over het verleden?
Als je goed waarneemt, dan ontdek je dat tegenwoordig ook jonge mensen soms niet op namen kunnen komen. Hen wordt niet zo snel een pré-dementie toegedicht maar als je ouder bent dan is dat al heel snel wel het geval. Veel mensen worden daar onzeker van. Inzichtelijk daarin is een uitspraak van Rutger Bregman in zijn boek: De meeste mensen deugen. Hierin schrijft hij dat een mens in wezen maar ongeveer honderdvijfentwintig mensen in zijn omgeving in het directe gevoelsmatige bewustzijn mee kan nemen. Wanneer je nu bedenkt dat over het algemeen jong en oud de hele dag via sociale media op zijn telefoon zit en van allerlei informatie tot zich neemt, kun je je voorstellen dat niet alles correct in het actuele geheugen opgeslagen kan worden, dus is het op namen kunnen komen voor veel mensen soms een acuut probleem, juist omdat ze primair niet tot de honderdvijfentwintig personen behoren. En omdat bewustzijn aan gevoel verbonden is [C.G Jung] ontschiet ons nogal eens informatie omdat het geen diepere impact of belang heeft.
Wanneer nu bewustzijn en emoties niet met elkaar verbonden zijn ontstaat een soort neutraliteit, je komt hooguit in een sfeer van de verbazing. Ik zal u hier een mooie anekdote over vertellen die mij in mijn jeugd al verteld werd door mijn filosofisch ingestelde vader:
Mijn vader was een heel bekwame tuinder die destijds overal in het land werd gevraagd om boomgaarden te snoeien. Op een keer werd hij gevraagd bij een rijke boer in ons dorp, in Gelderland. Deze boer had een zoontje die heel intelligent was (werd later hoogleraar Prof aan de universiteit in Leiden). Toen mijn vader kwam snoeien bij deze boer en ze een soort inventariserende ronde deden wat er allemaal gesnoeid moest worden, liep het jongetje mee. Het jongetje begon aan zijn vader te vragen: waarom kies je meneer ter Mull uit om te snoeien? Waarop de vader zei: ‘daarom!’ Even later vraagt hij aan zijn vader: waarom moet je eigenlijk snoeien? Antwoord vader: ‘daarom jongen’. Nog weer wat later vraagt hij aan zijn vader: waarom hebben we eigenlijk een boomgaard? Vader: ‘daarom’. Er volgen nog enige vragen, waarop steeds geantwoord wordt door de vader met daarom, waarop het jongetje opeens zijn vader aankijkt en vraagt: ‘maar waaromme, daaromme dan vader?’ (alles op zijn Achterhoeks). Mijn vader voelt zich wat opgelaten en zegt tegen de boer: lastig hè al die vragen? Waarop de boer tegen hem zegt: ‘Wel nee, van vragen wordt hij wijs!’
Dit is het verhaal waar mijn familie en ik, nog altijd met een glimlach aan terug denken. Wat is nu het moraal van dit verhaal?
Het bewustzijn wordt de hele dag door geprikkeld en wil meteen bevredigd worden met een antwoord. Dat de jongen uit een in principe rijk boerengeslacht komt waar men primair niet met denken bezig is, maar toch hoogleraar wordt en de moeilijkste vraagstukken oplost in de wetenschap, heeft te maken met dat hij primair niet direct de gewenste antwoorden heeft gekregen op zijn vragen. De antwoorden die hij kreeg moedigden hem aan om zelf na te denken. Hierdoor is hij steeds geprikkeld gebleven om antwoorden te zoeken die voor hem persoonlijk écht belangrijk zijn.
Te veel wordt in onze huidige maatschappij direct een kant en klaar antwoord verwacht op onze directe waarneming, waardoor de prikkel direct bevredigd wordt en de vraag niet de diepte in wordt genomen. Omdat korte termijn waarnemingen vluchtig zijn en we direct antwoord willen, komen we veel te snel tot een eindconclusie terecht waardoor we neigen om te polariseren; iets is goed of slecht en dat is per definitie, kort door de bocht. Zie hiervoor ook mijn nieuwsbrief over De Zon in tweelingen.
Om een actueel voorbeeld te geven hoe dit werkt: toen de oorlog in Oekraïne begon, was de conclusie direct: Oekraïne is goed en Rusland is slecht. Er zijn maar heel weinig mensen die zich dan gaan verdiepen in de geschiedenis van beide landen, hoe dit alles tot deze oorlog heeft kunnen leiden. En zo gaat het met veel meer onderwerpen die in de maatschappij spelen.
Aangekomen bij de vraag, was het antwoord niet ver weg
Ralph Waldo Emerson
Wellicht stellen we ons zelf te weinig vragen doordat we direct conclusies trekken?
